Restoranda masadaki kodu okutup menüyü açmak, broşürdeki kodla bir kampanya sayfasına gitmek ya da kasadaki kodla ödeme yapmak artık hepimiz için sıradan hareketler. Peki kendi işletmeniz için bir QR kod hazırlamak istediğinizde nereden başlamalısınız?
QR kod oluşturmak için bağlantınızı ya da metninizi bir QR kod oluşturucuya girmeniz, kodu indirmeniz ve basmadan önce farklı telefonlarla test etmeniz yeterli. Asıl fark, kodu oluşturduktan sonra başlıyor: Doğru türü seçmek, kaç kişinin okuttuğunu ölçmek ve kodu güvenli kullanmak. Bu rehberde bu adımların hepsini sırayla anlatacağım.
QR kod nedir, nasıl çalışır?
QR kod (Quick Response, hızlı yanıt), telefon kamerasıyla okunabilen ve içinde bağlantı ya da metin taşıyan kare biçimli bir koddur. Kodu geliştiren Japon şirketi DENSO WAVE’in tarihçe sayfasına göre QR kod 1994’te duyuruldu. Amaç, yalnızca 20 karakter kadar bilgi taşıyabilen klasik barkodun yetmediği yerlerde daha fazla veri saklamaktı.
QR kodun bu kadar yaygınlaşmasının bir nedeni de şu: DENSO WAVE, patent haklarını elinde tutmasına rağmen bu hakları kullanmayacağını açıkladı. Böylece herkes QR kodu ücretsiz üretip kullanabildi.
Kodun bir başka gücü de hata düzeltme özelliği. DENSO WAVE’in hata düzeltme sayfasına göre kodun bir kısmı kirlense ya da zarar görse bile içindeki bilgi geri okunabiliyor. En sık seçilen seviye, verinin yüzde 15’ini kurtarabilen M seviyesi. Kirlenme riski yüksek yerlerde daha yüksek seviyeler öneriliyor, ancak seviye yükseldikçe kod da büyüyor.
Okutmak için ayrı bir uygulamaya da genellikle gerek kalmıyor. Apple’ın destek sayfasına göre iPhone’un Kamera uygulaması QR kodu kendiliğinden algılıyor ve bağlantıyı ekranda gösteriyor.
Statik ve dinamik QR kod arasındaki fark ne?
QR kod oluştururken karşınıza çıkacak ilk seçim bu. İkisi arasındaki fark, kodu bastıktan sonra ne kadar esnek olacağınızı belirliyor:
| Statik QR kod | Dinamik QR kod | |
|---|---|---|
| Bilgi nerede? | Doğrudan kodun içinde | Kodda kısa bir yönlendirme adresi var |
| Bastıktan sonra değiştirilebilir mi? | Hayır | Evet, hedef sayfa değiştirilebilir |
| Okutma sayısı ölçülür mü? | Kendi başına hayır | Evet, servis panelinden |
| Maliyet | Genellikle ücretsiz | Çoğunlukla aylık abonelik |
| Risk | Hedef sayfa silinirse kod işe yaramaz | Servis aboneliği biterse yönlendirme durabilir |
Kısaca özetlemek gerekirse kalıcı bir bilgi için statik kod yeterli. Örneğin Wi-Fi şifresi ya da hiç değişmeyecek bir sayfa için statik kod idealdir. Kampanya, menü ya da fiyat gibi değişebilecek içerikler için ise dinamik kod size esneklik kazandırır.
QR kod nasıl oluşturulur? Adım adım
Hangi aracı seçerseniz seçin, iyi bir QR kodun hazırlığı aynı adımlardan geçiyor:
- Kodun nereye gideceğine karar verin. Menü, ürün sayfası, kampanya sayfası ya da yorum bağlantısı olabilir. Hedef sayfanın telefonda rahat açıldığından emin olun.
- Bağlantınıza takip etiketi ekleyin. Google Analytics’in kampanya URL’leri sayfasına göre her bağlantıda utm_source, utm_medium ve utm_campaign parametreleri bulunmalı. Örneğin şöyle bir adres kullanabilirsiniz: ornekmarka.com/kampanya?utm_source=brosur&utm_medium=qr&utm_campaign=efsane-cuma
- Aracınızı seçin. Statik bir kod için Chrome yeterli: Google’ın sayfa paylaşma rehberine göre bilgisayarda menüden “QR kodu oluştur” seçeneğiyle herhangi bir sayfanın kodunu indirebilirsiniz. Dinamik kod için ise ücretli QR servislerinden birine ihtiyacınız olacak.
- Tasarımı sade tutun. Koyu renkli kodu açık bir zemine yerleştirin ve etrafında boşluk bırakın. Logo ya da renk eklerseniz okunabilirlik azalabilir, bu yüzden test adımını atlamayın.
- Basmadan önce test edin. Kodu gerçek boyutunda yazdırın ve okutulacağı mesafeden en az iki farklı telefonla deneyin.
- Okutma nedeni verin. Kodun yanına “Menü için okutun” ya da “Yüzde 20 indirim için okutun” gibi kısa bir çağrı yazın. Ne kazanacağını bilmeyen biri kodu okutmaya pek zahmet etmez.
Yerel bir işletmeniz varsa işinizi kolaylaştıracak bir araç daha var. Google’ın İşletme Profili yardım sayfasına göre “Daha fazla yorum alın” bölümünden müşterilerinizi yorum yazmaya yönlendiren hazır bir QR kodu indirebilirsiniz. Bu kodu kasaya, makbuza ya da teşekkür e-postasına ekleyebilirsiniz; yalnız yorum karşılığında indirim ya da hediye sunmak Google’ın kurallarına aykırı.
QR kod kampanyalarının başarısı nasıl ölçülür?
QR kodun en büyük avantajı, basılı bir broşürü ya da afişi ölçülebilir hâle getirmesi. Ama bunun için kodu oluşturmadan önce ölçümü planlamanız gerekiyor.
Bağlantınıza UTM parametreleri eklediyseniz Google Analytics’te Edinme > Trafik kazanma raporunda QR koddan gelen ziyaretleri ayrı olarak görebilirsiniz. Aynı kampanyayı birden fazla yerde kullanıyorsanız utm_content parametresiyle her yeri ayrı etiketleyin. Böylece vitrin afişinin mi, masa kartının mı daha çok okutulduğunu karşılaştırabilirsiniz.
Burada küçük ama önemli bir ayrıntı var. Google’a göre parametre değerleri büyük ve küçük harfe duyarlı, yani “QR” ile “qr” raporlarda iki ayrı kaynak gibi görünüyor. Bu yüzden ekip içinde ortak bir yazım kuralı belirlemenizi öneririm. UTM bağlantılarının temel mantığını daha önce ayrı bir yazıda anlatmıştık.
Okutma sayısı tek başına bir başarı ölçüsü değil. Asıl bakmanız gereken, kodu okutan kişilerin sitede ne yaptığı: form doldurdular mı, sepete ürün eklediler mi, rezervasyon yaptılar mı? QR kodu doğru kurguladığınızda geçmişteki başarılı QR kod kampanyalarında olduğu gibi çevrim dışı bir reklamın etkisini rakamlarla görebilirsiniz.
QR kodlarda güvenlik: nelere dikkat etmelisiniz?
QR kodun yaygınlaşması dolandırıcıların da dikkatini çekti. ABD Federal Soruşturma Bürosu (FBI), kamuya yaptığı uyarıda dolandırıcıların gerçek QR kodların yerine sahte kodlar koyduğunu, bunu bazen orijinal kodun üzerine bir etiket yapıştırarak yaptığını bildirdi. Benzer bir uyarı Türkiye’de de yapıldı: Anadolu Ajansı’na konuşan uzmanlar, restoran menülerindeki sahte karekodların kullanıcıyı kart bilgilerini çalan sitelere yönlendirebileceğini anlattı.
Bir işletme olarak hem müşterilerinizi hem de markanızı korumak için şunlara dikkat edin:
- Basılı kodlarınızı düzenli kontrol edin. Özellikle herkese açık alanlardaki kodların üzerine başka bir etiket yapıştırılmadığından emin olun.
- Kodu kendi alan adınıza yönlendirin. Müşteri, okuttuğunda ekranda markanızın adresini gördüğünde daha çok güvenir.
- Müşterilerinizi bilgilendirin. FBI’ın önerdiği gibi, açılan sitenin adresini kontrol etmek ve uygulamaları QR kod yerine telefonun resmî uygulama mağazasından indirmek en basit korunma yolları.
Ödeme için QR kod kullanacaksanız ayrı bir kural var. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, 21 Ağustos 2020’de ödemeler için ortak bir karekod standardı olan TR Karekod’u yürürlüğe koydu. Bu yüzden ödeme kodunuzu kendiniz oluşturmak yerine bankanız ya da ödeme kuruluşunuz üzerinden almalısınız.
Sıkça Sorulan Sorular
QR kod oluşturmak ücretli mi?
Statik bir QR kodu Chrome gibi araçlarla ücretsiz oluşturabilirsiniz. Bastıktan sonra hedef sayfayı değiştirmek ya da okutma sayısını görmek istiyorsanız dinamik koda ihtiyacınız olur. Dinamik QR kod hizmetleri ise çoğunlukla aylık abonelikle çalışıyor.
QR kodun süresi dolar mı?
Statik kodun süresi dolmaz, çünkü bilgi doğrudan kodun içindedir. Ancak kodun yönlendirdiği sayfayı silerseniz kod artık işe yaramaz. Dinamik kodda ise hizmet aboneliğiniz sona ererse yönlendirme çalışmayı bırakabilir; bu yüzden servisi seçerken bu koşulu mutlaka sorun.
QR kodu ne büyüklükte basmalıyım?
Herkese uyan tek bir ölçü yok, çünkü doğru boyut kodun okutulacağı mesafeye göre değişiyor. En güvenli yol, kodu gerçek boyutunda yazdırıp müşterinin duracağı yerden farklı telefonlarla denemek. Kodun etrafında boş bir kenar bırakmak da okunmayı kolaylaştırıyor.
QR koda logo eklemek okunmasını engeller mi?
Hata düzeltme özelliği sayesinde QR kodlar küçük bozulmaları tolere edebiliyor. Yine de logo kodun bir kısmını kapattığı için okunabilirliği azaltabilir. Logo eklediyseniz kodu basmadan önce birkaç farklı telefonla mutlaka test edin.
Sonuç
QR kod oluşturmak birkaç dakikalık bir iş, ama işe yarayan bir QR kod hazırlamak biraz plan istiyor. Doğru türü seçin, bağlantınıza takip etiketi ekleyin, basmadan önce test edin ve sonuçları düzenli olarak izleyin. Bir sonraki broşürünüzde ya da afişinizde bu adımları deneyin; hangi kanalın gerçekten işe yaradığını ilk kez net olarak görebilirsiniz.
QR kod kampanyalarınızın ve diğer kanallarınızın sonuçlarını birlikte ölçmek isterseniz akıllı veri analizi sayfamıza göz atabilirsiniz.